ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ : ರಾ ಚಿಂತನ್ , ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕರು.
ಬೆಂಗಳೂರು : ಭಾರತೀಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಗೌರವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಇನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿರುವ ಕಹಿ ಸತ್ಯವನ್ನು 2016ರ ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾ ಪ್ರಕರಣ ದೇಶದ ಮುಂದೆ ಬೆತ್ತಲಾಗಿಸಿತು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮೂಲದ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ರೋಹಿತ್, 2016ರ ಜನವರಿ 17ರಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸಾವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಅನ್ಯಾಯದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಭೀಕರ ಮುದ್ರೆಯಾಯಿತು.
“ನನ್ನ ಜನನವೇ ನನ್ನ ಮಾರಕ ಅಪಘಾತ” ಎಂಬ ಅವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪತ್ರದ ಸಾಲುಗಳು, ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಅಪಮಾನ, ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಂತಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. “Institutional Murder” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಂದ ರಾಜಧಾನಿವರೆಗೂ ಮೊಳಗಿದವು. ರೋಹಿತ್ ಅವರ ತಾಯಿ ರಾಧಿಕಾ ವೇಮುಲಾ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರೂ, ರೂಪನ್ವಾಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆಗಳು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಕ್ರಮಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ನೇರ ಕಾರಣವಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಕ್ಲೀನ್ ಚಿಟ್ ನೀಡಿದವು. ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ, ರೋಹಿತ್ ದಲಿತರಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ತನಿಖೆಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಟೀಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದವು.
ಆದರೂ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು: ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿಗೆ ತಂದಿತು.
ರೋಹಿತ್ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಂಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್ (UGC) 2012ರಲ್ಲಿ “Promotion of Equity in Higher Educational Institutions Regulations” ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ SC/ST ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಲಹಾ ಸ್ವರೂಪದ (advisory)ವಾಗಿದ್ದವು. ಜಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು; ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾ ಪ್ರಕರಣದಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ- ಕಾಶ್ಮೀರ ರೈತ ಜಾಗೃತಿ ಯಾತ್ರೆ: MSPಗೆ ಸಿಗಲಿರುವುದೇ ಕೇಂದ್ರದ ಅಸ್ತು?
ಈ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ UGC 2026ರಲ್ಲಿ “Promotion of Equity in Higher Education Institutions Regulations, 2026” ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಜನವರಿ 13, 2026ರಂದು ಅಧಿಸೂಚಿತವಾದ ಈ ನಿಯಮಗಳು, 2012ರ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಹಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದವು.
ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು :
• SC/ST ಜೊತೆಗೆ OBC ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಸ್ತರಣೆ
• ಎಲ್ಲಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಕಮಿಟಿ ಅಥವಾ ಈಕ್ವಲ್ ಆಪರ್ಚ್ಯೂನಿಟಿ ಸೆಂಟರ್ ಕಡ್ಡಾಯ
• ಎಕ್ವಿಟಿ ಆಫೀಸರ್ ನೇಮಕ ಮತ್ತು 24×7 ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್
• ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಲಿಂಗ, ಅಂಗವಿಕಲತೆ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ
• ದೂರುಗಳಿಗೆ ಸಮಯಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಇವು 2012ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೈತಿಕ ಸೂಚನೆಗಳ ಮಟ್ಟದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವು.
ಆದರೆ 2026 ನಿಯಮಗಳು ತೀವ್ರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದವು. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು “ಏಕಪಕ್ಷೀಯ” ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ Regulation 3(c) ಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ SC/ST/OBC ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದವರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ “ಸಾಮಾನ್ಯ ದೂರು” ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಭಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.
ಇನ್ನೊಂದು ಗಂಭೀರ ಟೀಕೆ ಎಂದರೆ:
• ಸುಳ್ಳು ದೂರುಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ
• ಸುಳ್ಳು ದೂರುಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ
• ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಯದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವಿಭಜನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಅಪಾಯ
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ UGC ಕಚೇರಿ ಮುಂದೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು PILಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿವೆ.
ಜನವರಿ 29, 2026ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೋಯ್ಮಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ) 2026ರ UGC ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೇ ನೀಡಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು:
• ನಿಯಮಗಳು “vague” ಮತ್ತು “capable of misuse”
• ವ್ಯಾಪ್ತಿ “too sweeping”, ಎಲ್ಲ ರೂಪದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ
• ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ
• ಕಾಸ್ಟ್‌ಲೆಸ್ ಸಮಾಜದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ
Article 142 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2026 ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿ, 2012 ನಿಯಮಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 19ಕ್ಕೆ ಮರುವಿಚಾರಣೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು UGCಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. “ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಏಕೆ?” ಎಂಬ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ.
ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ; ದೂರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳ ಅಗತ್ಯ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಅವು:
• ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು
• ತಾರತಮ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕು
• ಸುಳ್ಳು ದೂರುಗಳಿಗೆ ದಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕು
• ರಿವರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಎಮಿನೆಂಟ್ ಜ್ಯೂರಿಸ್ಟ್‌ಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಮಿತಿ ಮೂಲಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾ ಪ್ರಕರಣದಂತಹ ದುರಂತಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಭಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗದೆ, ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಬೇಕು.
