ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ (Demonetization) ಇದೀಗ ಒಂದು ದಶಕ (Ten years) ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 8, 2016ರ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ದೇಶವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅಂದಿನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದಲೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ 500 ಮತ್ತು 1000 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಮಾನ್ಯ (Invalid) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ನಗದಿನ (Cash in circulation) ಶೇಕಡಾ 86ರಷ್ಟು ಹಣವು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಮೌಲ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ (Bank) ಅಥವಾ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ ಮಾಡಲು ಜನರಿಗೆ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮುಂದೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಉದ್ದನೆಯ ಸರತಿ ಸಾಲುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದವು.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಗದು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದ ಪ್ರಮಾಣ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 15.44 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ನೋಟುಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲಿ 500 ಮತ್ತು 1000 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಸುಮಾರು 13.27 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ನೋಟುಗಳು ರದ್ದಾದವು. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡಿದ ಅಂತಿಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರದ್ದಾದ ನೋಟುಗಳ ಪೈಕಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಶೇಕಡಾ 99.3ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವು ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮರಳಿ ಜಮೆಯಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಹಣವೂ ಅಧಿಕೃತ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದಂತಾಯಿತು.
ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಜಾಲದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನಗದು ಮರಳಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಹಣವು ದಾಖಲೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಮೂಲ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ.
ಉಳಿತಾಯದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೂಡಿಕೆ
ನೋಟು ರದ್ದತಿಯ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಹೂಡಿಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಜನರು ನಗದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೂಡಿಡುವ ಬದಲು ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು, ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಟ್ರೇಡೆಡ್ ಫಂಡ್‌ಗಳಂತಹ ಅಧಿಕೃತ ಹಣಕಾಸು ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿ ಗಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಗದಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಟ್ಟು ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ಪಾಲು ಇಂದು ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಇಂಧನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಜಾಗೃತಿ: ಕ್ರೆಡಲ್‌ನಿಂದ ‘ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಸಪ್ತಾಹ–2026’ ಆಚರಣೆ
