ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು(Indian Constitution) ಕೇವಲ ವಿಧಿಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೋರಾಟಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಘೋಷಣೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆಯಂತಹ ತತ್ವಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಶಬ್ದಗಳಾಗದೆ, ಆಡಳಿತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಅದರ ಆಶಯ. ಈ ಆಶಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಮೇಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಸ್ಥಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು. ಅವರು ಆಡಳಿತದ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಸಂವಿಧಾನದ ರಕ್ಷಕರಾಗಿರಬೇಕಾದವರು.
ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವಿರುವ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ತಡಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅಚಲಗೊಳಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವ ನಡೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹುದ್ದೆಯ ತಟಸ್ಥತೆಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕುಸಿತಗೊಳಿಸಿದೆ.
ಇಂತಹ ಆತಂಕಕಾರಿ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಧಾನಮಂಡಲದ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಎತ್ತಿದ ಧ್ವನಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ ಪರವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. “ನಿಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿ” ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಆರೋಪವಲ್ಲ; ಅದು ಹುದ್ದೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ವಿಧಾನಮಂಡಲ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕುವ ಸಭಾಂಗಣವಲ್ಲ. ಅದು ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸದನ; ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾದ ವೇದಿಕೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ; ಪ್ರಶ್ನಿಸದಿರುವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ.
ಆದರೆ ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಬಟ್ಟೆ ಹರಿದುಹೋಗಿದ್ದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವಮಾನವಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಸದೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪತನದ ಸಂಕೇತ. ಒಂದು ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಲು ಶಾರೀರಿಕ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಒಳಗೇ ಹುಟ್ಟುವ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಲಕ್ಷಣ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ — ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನ ವಿರೋಧಿ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಅಸಭ್ಯ ವರ್ತನೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲ; ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು. ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಇಳಿಯಬಾರದು, ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಅಜೆಂಡಾಗಳ ಸಾಧನವಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ನೀಲಿ ಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಾನ ಕಳೆದವರು ಯಾರು?: ರೌಡಿ ಎಂದವರಿಗೆ ಬಿ.ಕೆ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ತಿರುಗೇಟು
ಇಂತಹ ವಾದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಸಹನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಸಹನೆಯ ಕೊರತೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ಬದಲು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೇನು?
ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಮೌನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ನಡೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಇಡೀ ವಿರೋಧ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಾಠ. ಸದನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೋರಾಡಬೇಕು, ಹೇಗೆ ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಪರ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಉಳಿಯುವುದು ಪ್ರತಿದಿನ, ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ, ಸದನದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಧೈರ್ಯದ ನಡೆಗಳಿಂದ. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಘಟನೆ ಬಿ.ಕೆ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋರಾಟವಲ್ಲ. ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ ಹೋರಾಟ.
ದೇಶ ಇಂದು ಇಂತಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗದ, ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯದ, ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿರುವ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು. ಆ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಷ್ಟು, ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ: ರಾ ಚಿಂತನ್
