ಲೇಖಕರು : ಡಾ.ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್.ಪಿ ಎಂಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಪಿಹೆಚ್ಡಿ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಿಂತಕರು,
(ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಾಸ್ರೂಟ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಅಡ್ವೊಕಸಿ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಮಲೋಚನಾ ತಂಡದ
ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.)
ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇಂತಹ ಚುನಾವಣೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ‘ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ (Special Intensive Revision – SIR) ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಸರತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಳೆದ 23 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆಯದಿದ್ದ ಇಂತಹ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಎಸ್ಐಆರ್ 2026ರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು, ಅದರ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಹೊಸ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗೂ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ “ಶುದ್ಧೀಕರಣ”ದ ಹಠಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ನ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟು
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Summary Revision – SSR) ಮೂಲಕ ನವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಎಸ್ಐಆರ್ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ತೀವ್ರಗತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮನೆ-ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮರು-ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದದ್ದು 2002-2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿರುವ ಬೃಹತ್ ವಲಸೆ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ಘೋಸ್ಟ್ ವೋಟರ್ಸ್’ (Ghost Voters) ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಆಯೋಗದ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವು 1950ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯಿದೆಯ (RPA) ವಿವಿಧ ಸೆಕ್ಷನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 21(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಗವು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಿಖಿತ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಪರಮಾಧಿಕಾರವೇ ಅಥವಾ ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇಂದಿನ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ, 324ನೇ ವಿಧಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ 326ನೇ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾದ “ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು” ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ವಾದವಾಗಿದೆ.1
ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ‘ಪ್ರೊಜೆನಿ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್’ನ ಜಟಿಲತೆಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ 2026ರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿರುವ ‘ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಟ್ರೀ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್’ ಅಥವಾ ವಂಶಾವಳಿ ಜೋಡಣೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರನನ್ನು ಅವರ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆಯೋಗವು 2002-2004ರ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಮೂಲ ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಮೂಲಭೂತ ದೋಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಓದುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಅಕ್ಷರ ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ (OCR) ಅನೇಕ ಕಡೆ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ, ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತದಾರರನ್ನು ‘ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ’ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಗವು ಬಳಸಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಕೆಲವು ‘ಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪನ್ಸಿ’ ಅಥವಾ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಲ್ಗಾರಿದಮಿಕ್ ಮಾನದಂಡಗಳು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರದ ಮಾನದಂಡ, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರವು 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾನದಂಡವು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಸರಿ ಇರಬಹುದಾದರೂ, ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತಾನದ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ (6 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಂದೇ ಮತದಾರರ ಚೀಟಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕಠಿಣ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನದು ಎಂದರೆ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಧಾರ್ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅಥವಾ ಲಿಂಗದ ಮಾಹಿತಿಯು ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹವರನ್ನು ‘ಅನ್-ಮ್ಯಾಪ್ಡ್’ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಆಯೋಗವು ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮ್ಯಾನುಯಲ್ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (BLO) ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮಿಶ್ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ವೇಳೆಗೆ, ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು 5.57 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4.46 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶೇ. 82.75ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ‘ಪ್ರೊಜೆನಿ’ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣ ಸ್ವಲ್ಪ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವಂತಿದೆ. ಕೇವಲ 18 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಮತದಾರರ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಶೇ. 70.84ರಷ್ಟಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಶೇಷ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಥಾರಿಟಿ (GBA)
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಗರದ ಸುಮಾರು 88.91 ಲಕ್ಷ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಬಾಡಿಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದು, ಪದೇ ಪದೇ ವಿಳಾಸ ಬದಲಿಸುವುದರಿಂದ ಬಿಎಲ್ಒಗಳು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಜನರು ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯು ಕೇವಲ ಶೇ. 26ರಿಂದ 27ರಷ್ಟಿತ್ತು.
ಈ ವಿಳಂಬವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿಯೂ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡುವಂತೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಥಾರಿಟಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಳೆಗಾಲದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ಎಸ್ಐಆರ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
‘ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು’ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್
ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ‘ಮೋಸ್ತಾರಿ ಬಾನು ವರ್ಸಸ್ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಂವಿಧಾನದ 142ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತದಾರರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿತು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅವಲೋಕನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಈ ಮುಂದಿನಂತಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಕೇವಲ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾದ ನಾಗರಿಕನ “ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು, ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಮತದಾರರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ 19 ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳು ಸುಮಾರು 34 ಲಕ್ಷ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.
&imwidth=800&imheight=600&format=webp&quality=medium)
ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕಡ್ಡಾಯ: ‘ಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪನ್ಸಿ’ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಡ್ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಆಯೋಗದ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ದಾಖಲೆಗಳ ಸುಲಭೀಕರಣ: ಆಧಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಯೋಗವು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ 12 ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸಿದರೆ ಅಂತಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾಯ್ಮಾಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಅವರು, “ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.1ಇದು ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ‘ಪ್ಯುರಿಫಿಕೇಶನ್’ (Purification) ಅಥವಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹೊರದೂಡಬಾರದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ‘ನನ್ನ ಮತ, ನನ್ನ ಹಕ್ಕು’ ಅಭಿಯಾನ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಐಆರ್ 2026ರ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಾದ ಜನತಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ‘PUCL’, ‘ADR’ ಮತ್ತು ‘ಸಿವಿಕ್ ಬೆಂಗಳೂರು’ ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು “ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ” ಎಂದು ಕರೆದಿವೆ. ಫ್ರೀಡಂ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ಘೋಷಣೆ’ಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ತಕ್ಷಣದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.
ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಮೊದಲನೆಯದು ದಾಖಲೆಗಳ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ 1987ರ ನಂತರ ಜನಿಸಿದವರು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಜನ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವು ಬಡವರು, ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಮನೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ 326ನೇ ವಿಧಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಎರಡನೆಯದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೊಪ್ಪಳದಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಪೌರತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆ’ಯ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೋರಾಟಗಾರ ಶಿವಸುಂದರ್ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂರನೆಯದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂದಕ ಅಂದರೆ ಎನ್ ವಿಎಸ್ ಪಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಆಪ್ಗಳು ಕೇವಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಉಳ್ಳವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿಯುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸೋಷಿಯಲ್ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದರೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ (Social Auditing) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಿಯೋಗ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಮೇ 8, 2026ರಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಾಗರಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ನಿಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಕಾಲ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಡೆ ಅಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಎಸ್ಐಆರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಮತದಾರರ ಅಳಿಸುವಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಅಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು 5,000 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ‘ವಾರ್ ರೂಮ್’ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯವರು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸಕರ ಸಭೆ ಕರೆದು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ರಾಜ್ಯದ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು
ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಜನರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸಿಗ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಎಲ್ಒಗಳು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ‘ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು’ (Shifted) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹೆಸರು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಅಪಾಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಧಕ್ಕೆಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಎಸ್ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 18ರಿಂದ 40 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ವಂಶಾವಳಿ ದಾಖಲೆ, ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ಪೌರತ್ವದ ಆರೋಪ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಮರಣ ದಾಖಲೆಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ 2026ರ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಹಾದಿಯು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ “ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು” ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬಣ್ಣಿಸಿರುವುದು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ದತ್ತಾಂಶ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗಿರದೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆಯೋಗವು ಬಳಸುವ ಅಲ್ಗಾರಿದಮಿಕ್ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ನ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕು. ಇದು ‘ಸುಳ್ಳು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್’ (False Flags) ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಪೋಷಕರ ಜನ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಠ ಹಿಡಿಯದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಸರಳೀಕರಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 6 ತಿಂಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಯಾರೊಬ್ಬ ಅರ್ಹ ಮತದಾರನೂ ಕೈಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿರಬೇಕು.
ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಎಸ್ಐಆರ್ 2026ರ ಅನುಭವವು ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬೇಕಿದೆ.
