ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಒಂದು ದೇಶ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಬೇಕಾದರೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಲೇಬೇಕು. ಭಾರತದಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವೂ ಹೌದು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವೂ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ.
2009 ರಿಂದ 2019 ರ ವರೆಗೆ ಅರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇಶಧ ಜಿಡಿಪಿಯ ಶೇಕಡಾ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣ 2019 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 1.1 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಈ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿಯೇ ಇಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೊರೋನ ಸಾಂಕ್ರಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಹಿನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.
ಈವರೆಗೆ ಭಾರತವು 27 ಲಕ್ಷ ಕೋವಿಡ್ ಸೋಂಕು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ದಿನ 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ 52,000 ಮೀರಿದೆ. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಿಭಾಯಿಸುವಿಕೆಯು ದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ಬಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತವು ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಘೋಷಣೆ, ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆ, ವಸತಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಾನವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಜೀವನಮಟ್ಟದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮೀರಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಅನಾರೋಗ್ಯ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ವಿಧವೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕೊರತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಸಂವಿಧಾನದ 47 ನೇ ವಿಧಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. “ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಂತೆ ರಾಜ್ಯವು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಔಷಧೀಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಮಾದಕವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅಮಲು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಿರ್ದೇಶನ ತತ್ವವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಖಿಲ್ ಭಾರತೀಯ ಶೋಷಿತ ಕರ್ಮಚಾರಿ ಸಂಘ (1981) ಮತ್ತು ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪಣಿಕುರ್ಲಂಗರ (1987) ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಏನೆಂದರೆ ನಿರ್ದೇಶನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪಾಲಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ನೀತಿಯ ನಿರ್ದೇಶನ ತತ್ವಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಗತಿಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಾರಿಗೊಳಿಸದಿರುವಿಕೆಯಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನ ತತ್ವಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶನ ತತ್ವಗಳು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ 21 ನೇ ವಿಧಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ ಹಾಗಾಗಿ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾನವ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ನೀಡಲು ಕರ್ತವ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಮಯೋಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ವಿಫಲವಾದರೆ ವಿಧಿಯ 21 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ಅವರ ಜೀವನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ರಾಮ್ ಲುಭಾಯ ಬಗ್ಗಾ (1998) ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 47 ನೇ ಪರಿಚ್ಚೇದದೊಂದಿಗೆ ಓದಿದ 21 ನೇ ವಿಧಿ ಅನ್ವಯ ಆರೋಗ್ಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.
ಆರೋಗ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಕ್ಕಿನ ಹೊರತಾಗಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. , ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 39 (ಸಿ), 41 ಮತ್ತು 43 ನೇ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ 21 ನೇ ಪರಿಚ್ಚೇದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರನ ಜೀವನವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಯಿಂದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿ . ಜೀವನ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾನವನ ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಕನಿಷ್ಠ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೆಂದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ. ಎಂದೂ ತೀರ್ಪು ಹೇಳಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಿಇಎಸ್ಇ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ (1992) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ , ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಹಕ್ಕು ಪರಿಚ್ಚೇದ 21 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ಜೀವನದಿಂದ ಹಕ್ಕು. ಕೆಲಸಗಾರನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬಲವು ಜೀವನದ ಹಕ್ಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ ಎಂದೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 39 ಕೋಟಿಗಳಿಂದ 135 ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾದ ಧೃಡತೆಯನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 191 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 184 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 70% ಜನರು ದಿನಕ್ಕೆ $ 2 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರೋಗ್ಯ ವೆಚ್ಚದ 62.4% ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ರೋಗಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ 16.7% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೂ , ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 47% ಮಾತ್ರ ಅವರು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 43% ಸರ್ಕಾರದ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶ ಅಮೇರಿಕವು ಸಹ ತನ್ನ ಜಿಡಿಪಿಯ 17% ಅನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿರುವಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು.
