ನವದೆಹಲಿ: ಅಮೆರಿಕದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮಾರ್ಕೊ ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರತ ಭೇಟಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗದೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ರೂಬಿಯೊ, ಬಳಿಕ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಜಾಮ್‌ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಬೃಹತ್ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮುಕೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ್ ಅಂಬಾನಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಇಂಧನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು.
ಈ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಹಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಭೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಂಬಾನಿ ಉದ್ಯಮ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದ ತೈಲ ಖರೀದಿ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20ರಂದು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ರೂಬಿಯೊ ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ವ್ಯಾಪಾರ, ಇಂಧನ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಬಳಿಕ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖರೊಂದಿಗೂ ಅವರು ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಈ ಭೇಟಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಭೇಟಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗದಿರುವುದನ್ನೇ ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21ರಂದು ರೂಬಿಯೊ ಜಾಮ್‌ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ನ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 14 ಲಕ್ಷ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹಕಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆ ಅವಕಾಶಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ರಿಲಯನ್ಸ್ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಹೊಸ ಇಂಧನ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ರೂಬಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಜಾಮ್‌ನಗರ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವೂ ಒಂದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ಭಾರೀ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ವೆನೆಜುವೆಲಾದಿಂದ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಾಗಿ ರೂಬಿಯೊ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಇಂಧನ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಭಾರತ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಖರೀದಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಭಾರತ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಇಂಧನ ಆಮದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ.
ಅಮೆರಿಕವು ಈ ಹಿಂದೆ ರಷ್ಯಾದ ತೈಲ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತ್ತು. ರಷ್ಯಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸುಂಕ ವಿಧಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ರಷ್ಯಾದ ತೈಲ ಖರೀದಿದಾರರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸುಂಕ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ನಿಲುವು ಏನೆಂದರೆ, ದೇಶದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಒದಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ತೈಲ ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಇಂಧನ ಆಮದು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೂ, ಯಾವ ದೇಶದಿಂದ ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಾಗಿದೆ. ಮಾತುಕತೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ರೂಬಿಯೊ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಮೆರಿಕದ ಸುಂಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ತೈಲ ಖರೀದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಹಿಂದೆ ನಿಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಮೆರಿಕವು ತನ್ನ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ, ದೇಶೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಖರೀದಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಭಾರತದ ಪಾಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.
ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಹರ್ದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಪುರಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಅಪರಾಧಿ ಜೆಫ್ರಿ ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಫೋಟೊ ಮತ್ತೆ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಫೋಟೊಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಪುರಿ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಮುಂಬೈ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಪುರಿ–ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್ ಫೋಟೊದ ಸಮಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಅಮೆರಿಕವು ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪವಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕ ಭಾರತವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಈ ಫೋಟೊವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪುರಿ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್ ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಆ ಭೇಟಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅಪರಾಧಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಫೋಟೊಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿವೆ.
ಅಮೆರಿಕ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಾಲುದಾರ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯಂತಹ ದೇಶೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಿದೆ.
ರೂಬಿಯೊ ಅವರ ಜಾಮ್‌ನಗರ ಭೇಟಿ ಇಂಧನ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಇಂಧನ ಖರೀದಿಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದೇ, ವೆನೆಜುವೆಲಾದ ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ನ ಪಾತ್ರ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಷರತ್ತುಗಳು ಅಂತಿಮಗೊಳ್ಳಲಿವೆ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, “ಅಮೆರಿಕ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಿದೆಯೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಷರತ್ತುಗಳು, ಇಂಧನ ಆಮದುಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಿರ್ಧಾರಗಳೇ ಈ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿಜವಾದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸಲಿವೆ.
