ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳೆಂದರೆ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರೋ. ಈ ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಆದರೆ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಘಟನೆ ಈಗಲೂ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ವಿಪ್ರೋದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಆಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಇದೇ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರಂತೆ!
2024ರಲ್ಲಿ ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ-ಟಿವಿ18ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರೇ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಮೂರ್ತಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಂದು ವಿಪ್ರೋದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ, ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸವೇ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದ್ದು 1979ರಲ್ಲಿ. ಆಗ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಪುಣೆಯ ಪಟ್ನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಲು ಬಯಸಿದ್ದ ಅವರು ವಿಪ್ರೋದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ತಮಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಭದ್ರತೆ ಅಥವಾ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈಗಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ₹15 ಲಕ್ಷ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಪನಿ ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತ್ತು.
ಹೀಗಾಗಿ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರಂತಹ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಘಟನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರು ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಉದ್ಯೋಗದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡದೆ ಸುಮ್ಮನಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಕೂಡ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಭರಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. “ಅವರು ನನಗೆ ಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕರೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೇ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರೇ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಈ ಹಳೆಯ ಘಟನೆ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
1946ರ ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು 1967ರಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಬಳಿಕ ಕಾನ್ಪುರದ ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಮುಖ್ಯ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತಯಾರಿಸಿದ TDC 312 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ BASIC ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದರು. ಉದ್ಯಮಿಯಾಗುವ ಕನಸಿನಿಂದ ‘ಸಾಫ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್’ ಎಂಬ ಐಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ ಆ ಪ್ರಯತ್ನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಪುಣೆಯ ಪಟ್ನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.ಆದರೆ, ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. 1981ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ₹10,000 ನೀಡಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ ಮುಂದೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ.
ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ₹10,000 ಬಂಡವಾಳ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಪತಿಯ ಉದ್ಯಮದ ಕನಸಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆಯೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರೆಯಾಗಿದ್ದ ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿರಲಿಲ್ಲ.2024ರ ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ-ಟಿವಿ18 ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸುಧಾ ಅವರನ್ನು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಾವು ‘ತಪ್ಪಾಗಿ ಆದರ್ಶವಾದಿಯಾಗಿದ್ದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, “ನಮ್ಮ ಏಳು ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು” ಎಂದು ಸುಧಾ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಕಟ್ಟಿದರೆ, ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಅವರು ಕೇವಲ 21ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಎಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೇವೆ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.ಇಬ್ಬರೂ ವಿಭಿನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಭಾರತದ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಂದನ್ ನಿಲೇಕಣಿ ಅವರು 2017ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು. ತಾವು ಕಂಪನಿಯ ಷೇರುದಾರರಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.
2026ರಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರೋ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟು?
ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ ಅವರು 1981ರಿಂದ 2002ರವರೆಗೆ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ (CEO) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. 2011ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದ ಬಳಿಕ, ಕಂಪನಿ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಧಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ 1995ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಯಿತು. ಇದಾದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ ವಿಪ್ರೋ ಕೂಡ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. 2026ರ ನವೆಂಬರ್ 5ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಸುಮಾರು ₹4.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇದ್ದರೆ, ವಿಪ್ರೋ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು ₹1.95 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು.
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ವಿಪ್ರೋಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರೋದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದ ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ, ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಈ ಘಟನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ತಿರುವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಕೈತಪ್ಪುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಕಥೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
