ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ತಳಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ವಿನಾಶದ ದಾರಿಯನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಿಂತ(Pakistan) ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿರಳ. 1947ರಲ್ಲಿ “ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರ”ವೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಧರ್ಮದ ಸುತ್ತ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರತತ್ವ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಬದಲು, ವಿಭಜನೆ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೇ ಬೆಳೆಸಿತು.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದವು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗೆ ಆಳವಾಗಿ ನುಗ್ಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ(Muhammad Ali Jinnah) ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸುನ್ನಿ–ಶಿಯಾ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ, ಅಹಮದಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾಲಿಬಾನ್, ಅಲ್-ಖೈದಾ, ಐಎಸ್ ಮುಂತಾದ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆಲಹಾಸು ಒದಗಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಕೇವಲ ಸಮಾಜವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.
ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ದೇಶದೊಳಗಿನ ಶಾಂತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಸಿತ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಮಸೀದಿಗಳು, ದರ್ಗಾಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳೇ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿವೆ. ಇದು ಸಮಾಜದೊಳಗಿನ ಆಳವಾದ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತ. 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 6ರಂದು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ನ ತರ್ಲೈ ಕಲಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಖದಿಜಾ ತುಲ್ ಕುಬ್ರಾ ಶಿಯಾ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 31 ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿ, 169ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಶುಕ್ರವಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ (ಐಎಸ್) ತನ್ನದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದು 2008ರ ಮ್ಯಾರಿಯಟ್ ಹೋಟೆಲ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳು ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೇ ಎದೆಗುಂದದೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಘಟನೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರತತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವೊಂದು ಇಂದು ತನ್ನದೇ ನಾಗರಿಕರನ್ನು, ತನ್ನದೇ ಮಸೀದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಸುನ್ನಿ–ಶಿಯಾ ದ್ವೇಷ, ರಾಜ್ಯದ ದುರ್ಬಲ ಹಾಗೂ ದ್ವಂದ್ವ ನೀತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಗುಂಪುಗಳತ್ತ ತೋರಿದ ಮೌನ ಸಹಾನುಭೂತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ವಿನಾಶದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿವೆ. ಯುಎನ್ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಗುಟೆರೆಸ್ ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಂತರಿಕ ವೈಫಲ್ಯದ ಗಂಭೀರ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದುರಂತವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘಂಟೆಯಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ತಳಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತರದೆ, ಹಿಂಸೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೇ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಬದಲಾಯಿಸದೆ ಹೋದರೆ, ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಇದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡುವ ಕಠಿಣ ಪಾಠ: ಧರ್ಮವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ವಿಶೇಷ ವರದಿ- ರಾ ಚಿಂತನ್
