ಮೈಸೂರು: ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ದಸರಾ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು, ರಾಜವಂಶಗಳ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಅಡಗಿದೆ. ಇಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವೈಭವದ ದಸರಾ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ಹಿಂದೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ರಾಜಮರ್ಯಾದೆಯ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ.
ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕಥೆಯೇನು?
ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ದೇವಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಸಂಹರಿಸಿದ ವಿಜಯವನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರಕ್ಕೂ ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಂಟಿದೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ವಿಜಯದ ನೆನಪಿನಲ್ಲೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಗೆದ್ದ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ದಸರಾ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜಮನೆತನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ನಂಟಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಸರಾ ರಾಜಮರ್ಯಾದೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ದಸರೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವರು ಯಾರು?
ಮೈಸೂರಿನ ವೈಭವದ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ ಪ್ರಥಮರು ಪ್ರಮುಖರು. 1610ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ ಪ್ರಥಮರು ವಿಜಯನಗರದ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ರಾಜಮರ್ಯಾದೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಒಡೆಯರ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೈಭವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅರಮನೆ ದರ್ಬಾರ್‌, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು, ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ರಾಜವೈಭವಗಳು ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾದವು.ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳು, ಕಲಾತಂಡಗಳು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ದಸರಾ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ದಸರಾವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದಸರಾವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜವೈಭವ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಜನಪದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಈ ಹಬ್ಬದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನವರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಹತ್ತನೇ ದಿನದ ವಿಜಯದಶಮಿ ಸೇರಿ 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅರಮನೆ ಪೂಜೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಯುವ ದಸರಾ, ದಸರಾ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
‘ನಾಡಹಬ್ಬ’ ಎನ್ನುವುದೇಕೆ?
ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ರಾಜಮನೆತನದ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಅದು ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಜಾನಪದ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ದಸರಾ ಬೆಳೆದಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಅಥವಾ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ವಿಜಯನಗರದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಒಡೆಯರ ರಾಜಮರ್ಯಾದೆಯವರೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಂದಿನ ಜನೋತ್ಸವದವರೆಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಯಣವೇ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ.
